Bách hợp

Liên hệ

Mã: GKBH Danh mục: Từ khóa:

Mô tả

Bách hợp

Bách hợp là vị thuốc Đông y có tác dụng dưỡng âm, bổ phổi, thanh tâm, tĩnh tâm. Thuốc được dùng cho các chứng ho mãn tính do âm hư , huyết hư có đờm , hồi hộp do phiền toái , mất ngủ, mộng mị, mê man.

Mô tả:

Tên khác: Bách hợp Còn gọi là cây tỏi rừng
Tên khoa học: Lilium brownili F.E.Br var colchesteri Wils ( = liium japonicum var Brovnii Sieb. = lilium F.E. Brown)., thuộc họ hành Alliaceae
Tên tiếng Trung: 百合 (Bǎi Hé)

Bách hợp là một loại cây cỏ nhỏ cao độ 60 – 90 cm, mọc hoang ở rừng và sống lâu năm, có dò. Lá mọc so le hình mác, nhẵn dài 2 – 15cm, rộng 0,5 – 3,5 cm. Hoa đầu cành gồm 2 – 6 hoa lớn, hình loa kèn dài 14 – 16cm, miệng có 6 cánh màu trắng hay hơi hồng, cuống dài 3 – 4 cm. Qủa nang dài 5- 6cm, mở theo 3 van. Hạt rất nhiều, xếp thành chồng, hình trái xoan, đường kính 1cm hay hơn.

Dò (hành) của cây bách hợp có nhiều vẩy kết hợp lại như vẩy cá (bách: trăm, hợp: kết lại) nên có tên là Bách hợp.

Phân bố, sinh thái

Bách hợp được phát hiện ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Tây Bắc, mọc hoang trên các đồi cọ Sapa. Tại Trung Quốc Bách hợp mọc hoang ở nhiều tỉnh Hồ Nam, Tứ Xuyên, Triết Giang, Hồ Bắc, Giang Tô, Quảng Đông).

Thu hái – Sơ chế:

Bách hợp trồng bằng dò như trồng hành, tỏi. Sau một năm thu hoạch. Muốn dò to cần ngắt hết hoa. Cuối hạ đầu thu sau khi hoa nở, cây bắt đầu khô héo thì đào lấy dò, rửa sạch đất, cắt bóc ra từng phiến, đồ nước sôi 5 – 10 phút, sau đó phơi hay sấy thật khô. Khi dùng có thể sao qua hoặc tán bột.

Thành phần hóa học:

Colchicine, starch, protein, lipids, sugars, organ acids, calcium, magnesium, sắt, aluminum, potassium, zinc

Tong bách hợp có tinh bột (30) chất proti (4) chất béo (0,1) và một ít vitamin C.

Có tác giả tìm trong bách hợp chất colchixein C12, G23, O6N. 1/2H2O

Bộ phận dùng

Dùng thân hành khô gồm nhiều vảy màu trắng hay màu trắng hơi tía. Mỗi vảy thường hình thoi cong.

Bảo quản

Dược liệu dễ hút ẩm biến thành màu đỏ nâu. Cần để nơi khô ráo không được sấy hơi diêm sinh làm mất màu trắng và biến mất vị

Vị thuốc bách hợp:

Tính vị:

Bách hợp có vị ngọt, tính bình, không độc (Trung Dược Học)

Quy kinh:

Vào kinh tâm, phế

Tác dụng:

Dưỡng âm, nhuận Phế, dưỡng Tâm an thần, đồng thời có tác dụng khử đàm, chỉ ho.

Chủ trị:

Ho, phế táo, phế nhiệt, ho ra máu, hồi hộp, bức rức bồn chồn. Dư nhiệt chưa dứt sau khi sốt, tinh thần hốt hoảng.

Ứng dụng lâm sàng của bách hợp

  • Dưỡng âm nhuận phế: dùng chữa ho, ho ra máu, nôn ra máu, trong đờm có máu, viêm khí quản cấp, mạn tính.
  • Dưỡng tâm an thần: dùng khi tâm hồi hộp, tâm phiền; nhất là sau khi ốm dậy có thể phối hợp Bách hợp 24g, Tri mẫu 12g, sắc uống.
  • Bổ trung ích khí, kiện vị, trừ trướng khí, chữa đau tim.
  • Nhuận tràng, lợi đại tiểu tiện: dùng khi phế nhiệt dẫn đến đại tiện bí kết, tiểu tiện ngắn đỏ.

Liều dùng, cách dùng

Liều dùng thích hợp: 6-12g/ 1 ngày

Bài thuốc từ bách hợp:

Trị Phế ủng nhiệt làm bứt rứt khó chịu, ho hen: Bách hợp loại mới lấy về 120g, trộn mật, chưng mềm rồi ngậm nuốt từ từ (Thánh Huệ Phương)

Trị Phế bệnh ho ra máu: dùng nước Bách hợp mới đâm vắt ra trộn nước uống, hoặc chưng cho dễ uống (Vệ Sinh Dị Giản Phương)

Trị ho do phế nhiệt, mửa ra máu mủ, dùng Bách hợp, Chi mẫu, Bối mẫu, Thiên môn đông, Mạch môn đông, Bách bộ, Tang căn bạch bì, Ý dĩ nhân, Tỳ bà diệp (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Trị ho suyễn do Phế hư, âm hư hỏa vượng, cổ họng khô đau, ho, trong đàm có huyết, lưỡi đỏ, ít rêu, mạch Tế Sác: Bách hợp, Bạch thược dược, Đương quy, Xuyên bối mẫu, đều 33g, Sinh điạ 6g, Thục địa 9g, Mạch đông 6g, Huyền sâm, Cát cánh mỗi thứ 2,4g, Cam thảo 3g, sắc uống Bách Hợp Cố Kim Thang – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Trị ho hoặc đàm có máu trong trường hợp phế táo: Bách hợp, Khoản đông hoa, 2 vị bằng nhau, tán bột mật ong viên mỗi lần uống 3 chỉ, ngày uống 3 lần sau bữa ăn nhai nhỏ với nước gừng sống hoặc nước. (Bách Hoa Cao – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Trị chứng thương hàn có các chứng nằm ngồi không yên như ma quỷ ám nhưng đã ra mồ hôi: Bách hợp 7 cái tẩm nước suối 1 đêm, sáng ngày lấy nước suối khac sắc lại một chén. Lại lất Tri mẫu 3 lượng sắc với nước suối 2 chén cò 1, đổ chung với nước Bách hợp sắc còn một chén 5 phân uống (Bách Hợp Tri Mẫu Thang – Kim Quỹ Yếu Lược).

Trị bệnh nôn mửa: dùng Bách hợp 7 cái ngâm nước suối 1 đêm, sáng sắc hai chén còn một đổ vào cái lòng đỏ trứng gà uống, chưa đỡ uống tiếp (Bách Hợp Kê Tử Thang – Kim Quỹ Yếu Lược)

Trị điếc tai, đau trong lỗ tai: Bách hợp khô, tán bột, uống nóng, mỗi ngày 8g (Thiên Kim Phương)

Trị nhọt sưng lên không chảy mủ: Bách họp giã nát với muối, đắp vào (Ứng Nghiệm Phương)

Trị hóc xương: Bách hợp 150g, nghiền nhỏ, dùng mật ong dán quanh gáy và cổ họng, khi khô thì thay, ngày 3-5 lần (Thánh Tế Tổng Lục).

Lợi đại tiểu tiện: Bách hợp, Mạch môn đông, Bạch thược dược, Cam thảo, Đăng tâm, sắc uống (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Trị phù thủng: Bách hợp, Bạch thược dược, Bạch phục linh, Xa tiền tử, Tang căn bạch bì (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Trị tà khí sinh nóng lạnh ê ẩm mình: Bách hợp, Tri mẫu, Sài hồ, Trúc diệp (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Bổ trung ích khí: Bách hợp, Bạch thược dược, chích Cam thảo, Mạch môn đông, Ngũ vị tử, sắc uống (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Trị đau dạ dày mãn tính hay tái phát, ợ hơi sình bụng: Bách hợp 30g, Ô dước 9g, sắc uống. Vị hàn thêm Cao lương khương 3g, Đau nhức thêm Diên hồ sách 9g, có thể làm viên để uống (Bách Hợp Ô Duớc Thang- Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Vị thuốc bách hợp còn có tác dụng, chữa sốt, thần kinh suy nhược. Ngày dùng 15 – 30g dưới dạng thuốc bột hoặc thuốc sắc.

Lưu ý khi sử dụng bách hợp

Khi bị ho do phong đàm không dùng bách hợp.

Chú ý đừng nhầm cây bách hợp với cây tỏi voi hay loa kèn đỏ Amaryllis belladona Sw, họ Thủy tiên Amaryllidaceae có tép to, mỏng uống vào dễ bị nôn.

Theo tài liệu cổ bách hợp vị đắng, tính hơi hàn, vào 2 kinh tâm và phế. Còn có tác dụng nhuận phế, trừ ho, định tâm, an thần, thanh nhiệt lợi tiểu. Dùng chữa ho lao thổ huyết, hư phiền hồi hộp, tim đập mạnh, phù thũng. Những người trúng hàn không dùng được.

Đánh giá

Chưa có đánh giá nào.

Chỉ những khách hàng đã đăng nhập và mua sản phẩm này mới có thể đưa ra đánh giá.